Voorwoord College

De Tweede Kamerverkiezingen en de verkiezingscampagnes die eraan vooraf gingen, liggen achter ons. Nederland heeft een nieuwe volksvertegenwoordiging. Vlak voordat we naar de stembus gingen, publiceerde het Commissariaat op zijn website een overzicht met wat politieke partijen over media in hun verkiezingsprogramma hadden opgenomen. Helaas spraken sommige partijen zich er helemaal niet over uit en deden andere het onderwerp af met een enkele alinea.

Geen enkele partij verhief prangende mediakwesties als informatiebubbels en nepnieuws tot een verkiezingsissue. Een gemiste kans. We hadden graag gelezen hoe belangrijk politieke partijen deze thema’s vinden. We hadden ook graag gezien dat partijen hierover volop in debat waren gegaan. Hopelijk wordt tijdens de formatie van het nieuwe kabinet wel nadrukkelijk gesproken over de manier waarop we in het huidige digitale tijdperk de onafhankelijkheid, pluriformiteit en toegankelijkheid van het media-aanbod willen waarborgen. Want dat dat tijdens de komende kabinetsperiode voor de volle honderd procent de aandacht verdient, is een ding dat zeker is.

Vooruitkijken

Vooruitkijken, zoals met dit appèl aan de politiek, was één van de twee toezichtthema’s waarlangs het Commissariaat in 2016 zijn werkzaamheden legde. Hoe richten we ons mediatoezicht innovatief in, rekening houdend met het veranderend mediagebruik? Hoe zorgen we voor toezicht op maat en een doordacht prioriteringsbeleid? Hoe garanderen we ook online de onafhankelijkheid, pluriformiteit en toegankelijkheid van de media? Dit zijn onderwerpen die ons ook het komend jaar bezig zullen houden. ‘Good governance’ is in dit verband belangrijk. Mediaorganisaties zijn er in de eerste plaats zelf voor verantwoordelijk dat zij verantwoord omgaan met publieke middelen. Dat stimuleren wij.

Beschermen

Beschermen was ons tweede thema in 2016. Als Commissariaat beschermen wij de mediaconsument. Kijkers, luisteraars en lezers moeten te allen tijde toegang hebben tot onafhankelijke informatie via pluriforme media. Hoe voorkomen we bijvoorbeeld dat kijkers ongemerkt politiek of commercieel worden beïnvloed? Hoe beschermen we minderjarigen tegen schadelijke beelden? Hoe bewaken we het gelijke speelveld en voorkomen we oneerlijke concurrentie tussen mediaorganisaties? Al deze vraagstukken hebben uiteindelijk de bescherming van de mediaconsument en onze democratische samenleving als oogmerk.

Actief in Europa

2016 was voor ons een bijzonder jaar, omdat we het voorzitterschap mochten bekleden van de Europese groep van mediatoezichthouders ERGA. Mede naar aanleiding van een aantal ERGA-rapporten, waaronder een die onder Nederlandse leiding tot stand kwam, presenteerde de Europese Commissie een nieuwe richtlijn voor audiovisuele mediadiensten. Onze toezichtthema’s beschermen en vooruitkijken bleken ook in Europees verband uiterst relevant. Allereerst in verband met de bescherming van minderjarigen tegen schadelijke beelden die op tablet en mobiele telefoon vaak kinderlijk eenvoudig beschikbaar blijken. Maar ook bij de bescherming van het gelijke speelveld tussen de vaak grensoverschrijdende media-instellingen binnen de EU. Actueel is zeker de bescherming van de informatievoorziening tegen politieke beïnvloeding. Gezien de ontwikkelingen in diverse Europese landen van het afgelopen jaar is dit een grotere uitdaging gebleken dan tot voor kort voor mogelijk werd gehouden. Vooruitkijken is van belang om, te midden van snelle technologische ontwikkelingen, de toekomstbestendigheid van de Europese media te kunnen garanderen.

2017: Het nieuwe kijken en huis op orde

In 2017 staan de toezichtthema’s het nieuwe kijken en huis op orde centraal. We kijken steeds minder lineair en steeds vaker online. Dat geldt zeker voor jongeren, zoals ook weer naar voren komt in de Mediamonitor. Online media bieden oneindige mogelijkheden, maar het spel moet wel volgens eerlijke regels worden gespeeld. Bovendien: de mediawereld verandert wel, maar ook in de democratische samenleving van morgen verdienen de kernwaarden onafhankelijkheid, toegankelijkheid en pluriformiteit bescherming.

In het afgelopen jaar hebben wij al aandacht gevraagd voor verborgen commerciële beïnvloeding via online media. We hebben verkennende gesprekken gevoerd met vloggers en online platforms. In 2017 worden online media in brede zin voor het Commissariaat een belangrijk speerpunt. Met de komst van de nieuwe Europese richtlijn in het achterhoofd, zouden vloggers en online platforms alvast een stap in de goede richting moeten zetten. Zeker nu het nieuwe kijken aan populariteit wint, moet ook online helder zijn wanneer er sprake is van commerciële of politieke beïnvloeding. Zodat de vaak jonge kijker zich daarvan bewust is en daartegen in bescherming wordt genomen.

Met het tweede thema voor 2017, huis op orde, wil het Commissariaat bevorderen dat media-instellingen zoveel mogelijk hun eigen verantwoordelijkheid nemen door de governance en interne beheersing van hun organisatie goed te organiseren. Wij ondersteunen en stimuleren dat. Dat geldt niet alleen voor de interne governance van media-instellingen, maar ook voor het opstarten van complianceprogramma’s waarmee media-instellingen beter kunnen voorkomen dat ze de Mediawet overtreden.

Onafhankelijk, pluriform, toegankelijk

Stap voor stap op weg naar de toekomst, bescherming biedend waar nodig, maar ook met een vooruitziende blik. Om een waarborg te bieden voor onafhankelijke, pluriforme en toegankelijke media. Dat is de missie van het Commissariaat in een notendop. Wij wensen u veel genoegen bij het lezen van dit jaarverslag.

Madeleine de Cock Buning, collegevoorzitter
Eric Eljon, commissaris
Jan Buné, commissaris

Hilversum, april 2017