Madeleine de Cock Buning over verantwoording aan de maatschappij

Portret Madeleine de Cock Buning  

Waarom is er een Commissariaat voor de Media?

"Omdat de samenleving - terecht – op het gebied van media heel veel verwacht. Informatievrijheid is essentieel. Het is een basisprincipe van onze democratie: bij verkiezingen wordt de keuze voor partij A of B voor een belangrijk deel bepaald door informatie die via de media tot ons komt. Een dergelijk systeem functioneert alleen als media en journalisten volledig onafhankelijk kunnen opereren, dus los van politiek en commercie. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar de informatiebehoefte en het medialandschap zijn volop in beweging en dat betekent dat we hierop met regelmaat een ‘reality-check’ moeten blijven doen. En bovendien; zo vanzelfsprekend is vrijheid van meningsuiting helaas niet. Denk alleen maar aan de afschuwelijke gebeurtenissen bij Charlie Hebdo. Wat we hier in Nederland – maar ook in de rest van Europa – bovendien willen is dat televisie, radio en internet op allerlei manieren een zo breed mogelijk venster op de wereld bieden. En we willen tegelijk dat onze kinderen veilig even alleen kunnen kijken en ook dat de publieke omroep ons belastinggeld alleen besteedt aan waarvoor het bedoeld is. Daarvoor is er het Commissariaat voor de Media: om toezicht te houden op wat mag en te faciliteren wat kan."

En lukt dat?

“Jazeker. De manier waarop wij dit doen, werd afgelopen jaar heel mooi omschreven tijdens ons jubileumcongres: het Commissariaat bestond 25 jaar. We vierden niet alleen dat 25-jarig bestaan maar keken ook vooruit naar de toekomst. Prins Constantijn, in zijn functie als kabinetschef van toenmalig Eurocommissaris Neelie Kroes, zei bijvoorbeeld dat het Commissariaat een deskundige, onafhankelijke en efficiënte toezichthouder is. Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Sander Dekker vergeleek ons met een eerlijke scheidsrechter, die ruimte biedt aan creatie en innovatie, kansen creëert en kijkers beschermt. Dat was goed om te horen, want dat is precies wat en hoe we willen zijn."

Hoe doet het Commissariaat dat: toezicht houden?

"Dat doen we op maat: als het nodig is en precies zoveel als nodig is. Ons toezicht strekt zich uit over alle publieke landelijke, regionale en lokale media-instellingen, alle commerciële media-instellingen en de audiovisuele media-diensten op aanvraag. Het gaat om ongeveer 750 media-instellingen en –diensten, die alleen al aan televisie en radio ongeveer 7 miljoen uren per jaar uitzenden. Daarbovenop komt nog een min of meer onbegrensd aantal commerciële media-diensten op aanvraag. We gaan daarom heel risicogericht en efficiënt te werk. Dat doen we enerzijds door voor ons zelf de risico’s bij specifieke media-instellingen in beeld te brengen, onder andere aan de hand van het aantal klachten, de effectiviteit van de administratieve organisatie en interne beheersing, het functioneren van de Raden van Toezicht, de aanwezigheid van in de organisatie gezaghebbende (compliance) juristen, de eerdere overtredingen etc. Anderzijds kijken we naar trends in het mediaveld en technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. De ontwikkelingen in de media gaan zo snel, dat het belangrijk is om mee te bewegen en vooral goed te blijven communiceren. Toezicht op maat noemen we dat. Dat is ook de meest effectieve manier van toezicht. Het betekent ook dat we de verantwoordelijkheid leggen, waar hij hoort. Via voorlichting, bijeenkomsten en veel gesprekken zorgen we ervoor dat alle betrokkenen de regels kennen en uitvoeren. Voorkomen is tenslotte beter dan genezen. Maar ingrijpen doen we natuurlijk wel. Als dat noodzakelijk is, als er toch regels worden overtreden. Maar ook dat doen we “op maat”. We hebben verschillende instrumenten in onze toezichtstoolkit en we gebruiken steeds de meest geschikte. Ook daarover zijn we heel transparant: wij weten wat er speelt, media-instellingen weten waar ze aan toe zijn. Zo zorgen we samen voor een eerlijk, gelijk speelveld voor alle partijen.”

Een gelijk speelveld?

"Het bewaken van het gelijke speelveld is een belangrijke opdracht van het Commissariaat. We zijn er niet alleen voor de kijkers maar ook voor de mensen die in de sector werken. Voor hen - de aanbieders, de producenten, de medewerkers - is het belangrijk dat we zorgen dat ze op die oneindig groter groeiende audiovisuele markt gelijke kansen en gelijke mogelijkheden hebben. Daar profiteren ook de kijkers van. Binnen en buiten Hilversum, binnen en buiten Nederland. Zo letten we er op dat een Nederlands mediabedrijf dezelfde kansen heeft als een buitenlandse aanbieder, en dat het aanbod divers blijft."

Moeten we daarbij samenwerken met andere Europese landen?

"Absoluut! In Europees verband overleggen we veel en vaak met de mediatoezichthouders uit andere landen. Dat is een divers gezelschap; de verschillen in overheidsinvloed op de media zijn aanzienlijk. In Nederland zien we de media als waakhond van de democratie en kan het Commissariaat als toezichthouder volledig onafhankelijk opereren, maar in sommige andere EU-landen gaat het er anders aan toe. Daar is de controle op televisie en radio veel groter voor politieke doeleinden. Het is heel interessant om al die verschillende aanpakken en instituten op één lijn te brengen op weg naar Europees onafhankelijk toezicht op de media. Om dat te bevorderen heeft Neelie Kroes begin 2014 de ERGA in het leven geroepen, de European Regulators Group for Audiovisual Media Services. Via de ERGA hebben toezichthouders een rol in de totstandkoming van regelgeving in Europa. Regelgeving over onafhankelijkheid van toezicht, over bescherming van minderjarigen, over een gelijk speelveld voor aanbieders. Het Commissariaat speelt een actieve rol bij deze Europese organisatie; bij de oprichting heb ik de eer gekozen te zijn tot vicevoorzitter en in 2016 word ik namens het Commissariaat voorzitter van de ERGA. Dat loopt toevallig gelijk met het Nederlandse voorzitterschap van de EU. Ik zal er hard aan trekken om te zorgen dat ons Commissariaat niet alleen een voorbeeld is, maar een voorbeeld dat doet volgen. Zo creëren we samen een veilig, pluriform, en onafhankelijk media-aanbod in Europa!"

Wat is de rode draad in het toezicht van het Commissariaat?

“Voor 2015 zetten we stevig in op onafhankelijkheid en transparantie. Zelf zijn we open in de manier waarop we ons toezicht inrichten, we verlangen van publieke omroepen dat zij ook transparant zijn in hun manier van werken. Denk bijvoorbeeld aan de manier waarop we werk hebben gemaakt van de deal tussen FOX en de NOS over de voetbalrechten. Voor de buitenwereld speelde dat voor een groot deel in 2015, maar het voorbereidend onderzoek is voor een groot deel in 2014 verricht. In die zaak hebben we aanpassing van de afspraken geëist, want een gelijk speelveld betekent ook dat we de commerciële sector beschermen tegen oneerlijke concurrentie van publieke omroepen. Andersom zijn we even streng: als een commerciële omroep te veel reclame uitzendt rondom kinderprogramma’s, dan treden we ook op. En stevig, omdat in zo’n geval ook het belang van bescherming van minderjarigen meespeelt. Door steeds helder te zijn in de achtergronden van bepaalde maatregelen, zorgen we dat zenders en omroepen precies weten waar ze aan toe zijn. Uiteindelijk gaat het er niet om dat zij verantwoording afleggen aan het Commissariaat, maar aan de maatschappij.” Lees ook het interview met Jan Buné over het transparant inrichten van bestuur en toezicht Lees ook het interview met Eric Eljon over het waarborgen van de kernwaarden